|
Insanlik
toplulugunun bütün bireyleriyle kuruluslarinin bu Bildirgeyi her
zaman göz önünde tutarak egitim ve ögretim yoluyla bu hak ve
özgürlüklere saygiyi gelistirmeye, giderek artan ulusal ve
uluslararasi önlemlerle gerek üye devletlerin halklari ve gerekse bu
devletlerin yönetimi altindaki ülkeler halklari arasinda bu haklarin
dünyaca etkin olarak taninmasini ve uygulanmasini saglamaya çaba
göstermeleri amaciyla tüm halklar ve uluslar için ortak ideal
ölçüleri belirleyen bu Insan Haklari Evrensel Bildirgesini ilan
eder.
Madde 1 Bütün insanlar özgür,
onur ve haklar bakimindan esit dogarlar. Akil ve vicdana
sahiptirler, birbirlerine karsi kardeslik anlayisiyla
davranmalidirlar.
Madde 2 Herkes, irk,
renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya baska bir görüs, ulusal veya
sosyal köken, mülkiyet, dogus veya herhangi baska bir ayrim
gözetmeksizin bu Bildirge ile ilan olunan bütün haklardan ve bütün
özgürlüklerden yararlanabilir. Ayrica, ister bagimsiz olsun,
ister vesayet altinda veya özerk olmayan ya da baska bir egemenlik
kisitlamasina bagli ülke yurttasi olsun, bir kimse hakkinda,
uyrugunda bulundugu devlet veya ülkenin siyasal, hukuksal veya
uluslararasi statüsü bakimindan hiçbir ayrim gözetilmeyecektir.
Madde 3 Yasamak, özgürlük ve kisi
güvenligi herkesin hakkidir.
Madde 4
Hiç kimse kölelik veya kulluk altinda bulundurulamaz, kölelik ve
köle ticareti her türlü biçimde yasaktir.
Madde
5 Hiç kimseye iskence yapilamaz, zalimce, insanlik disi
veya onur kirici davranislarda bulunulamaz ve ceza verilemez.
Madde 6 Herkesin, her nerede olursa
olsun, hukuksal kisiliginin taninmasi hakki vardir.
Madde 7 Herkes yasa önünde esittir ve
ayrim gözetilmeksizin yasanin korunmasindan esit olarak yararlanma
hakkina sahiptir. Herkesin bu Bildirgeye aykiri her türlü ayrim
gözetici isleme karsi ve böyle islemler için yapilacak her türlü
kiskirtmaya karsi esit korunma hakki vardir.
Madde 8
Herkesin anayasa ya da yasayla taninmis temel haklarini
çigneyen eylemlere karsi yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir
yargi yoluna basvurma hakki vardir.
Madde 9
Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve
sürgün edilemez.
Madde 10 Herkesin, hak
ve yükümlülükleri belirlenirken ve kendisine bir suç yüklenirken,
tam bir sekilde davasinin bagimsiz ve tarafsiz bir mahkeme
tarafindan hakça ve açik olarak görülmesini istemeye hakki vardir.
Madde 11 1. Kendisine bir suç yüklenen
herkes, savunmasi için gerekli olan tüm güvencelerin tanindigi açik
bir yargilama sonunda, yasaya göre suçlu oldugu saptanmadikça,
suçsuz sayilir.
2. Hiç kimse islendigi sirada ulusal ya da
uluslararasi hukuka göre bir suç olusturmayan herhangi bir eylem
veya ihmalden dolayi suçlu sayilamaz. Kimseye suçun islendigi sirada
uygulanabilecek olan cezadan daha agir bir ceza verilemez.
Madde 12 Kimsenin özel yasamina,
ailesine konutuna yada haberlesmesine keyfi olarak karisilamaz,
seref ve adina saldirilamaz. Herkesin bu gibi karisma ve saldirilara
karsi yasa tarafindan korunmaya hakki vardir.
Madde
13 1. Herkesin bir devletin topraklari üzerinde
serbestçe dolasma ve oturma hakki vardir.
2. Herkes, kendi
ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeden ayrilmak ve
ülkesine yeniden dönmek hakkina sahiptir.
Madde 14
1. Herkesin zulüm altinda baska ülkelere siginma ve
siginma olanaklarindan yararlanma hakki vardir.
2. Gerçekten
siyasal nitelik tasimayan suçlardan veya Birlesmis Milletler'in amaç
ve ülkelerine aykiri eylemlerden dogan kovusturma durumunda bu
haktan yararlanilamaz.
Madde 15 1.
Herkesin bir yurttasliga hakki vardir. 2. Hiç kimse keyfi olarak
yurttasligindan veya yurttasligini degistirme hakkindan yoksun
birakilamaz.
Madde 16 1.Yetiskin her
erkegin ve kadinin, irk, yurttaslik veya din bakimlarindan herhangi
bir kisitlamaya ugramaksizin evlenme ve aile kurmaya hakki vardir.
2. Evlenme sözlesmesi, ancak evleneceklerin özgür ve tam
iradeleriyle yapilir.
3. Aile, toplumun, dogal ve temel
unsurudur, toplum ve devlet tarafindan korunur.
Madde 17 1. Herkesin tek basina veya
baskalariyla ortaklasa mülkiyet hakki vardir.
2. Hiç kimse
keyfi olarak mülkiyetinden yoksun birakilamaz.
Madde
18 Herkesin düsünce, vicdan ve din özgürlügüne hakki
vardir. Bu hak, din veya topluca, açik olarak ya da özel biçimde
ögrenim, uygulama, ibadet ve dinsel törenlerle açiga vurma
özgürlügünü içerir.
Madde 19 Herkesin
düsünce ve anlatim özgürlügüne hakki vardir. Bu hak düsüncelerinden
dolayi rahatsiz edilmemek, ülke sinirlari söz konusu olmaksizin,
bilgi ve düsünceleri her yoldan arastirmak, elde etmek ve yaymak
hakkini gerekli kilar.
Madde 20 1.
Herkesin silahsiz ve saldirisiz toplanma, dernek kurma ve dernege
katilma özgürlügü vardir.
2. Hiç kimse bir dernege girmeye
zorlanamaz.
Madde 21 1. Herkes,
dogrudan veya serbestçe seçilmis temsilciler araciligi ile ülkesinin
yönetimine katilma hakkina sahiptir.
2. Herkesin ülkesinin
kamu hizmetlerinden esit olarak yararlanma hakki vardir.
3.
Halkin iradesi hükümet otoritesinin temelidir. Bu irade, gizli veya
serbestligi saglayacak benzeri bir yöntemle genel ve esit oy verme
yoluyla yapilacak ve belirli araliklarla tekrarlanacak dürüst
seçimlerle belirlenir.
Madde 22
Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, sosyal güvenlige hakki
vardir. Ulusal çabalarla ve uluslar arasi isbirligi yoluyla ve her
devletin örgütlenmesine ve kaynaklarina göre, herkes onur ve
kisiliginin serbestçe gelisim için gerekli olan ekonomik, sosyal ve
kültürel haklarinin gerçeklestirilmesi hakkina sahiptir.
Madde 23 1. Herkesin çalisma, isini
serbestçe seçme, adaletli ve elverisli kosullarda çalisma ve
issizlige karsi korunma hakki vardir.
2. Herkesin, herhangi
bir ayrim gözetmeksizin, esit is için esit ücrete hakki vardir.
3. Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna yarasir ve
gerekirse her türlü sosyal koruma önlemleriyle desteklenmis bir
yasam saglayacak adil ve elverisli bir ücrete hakki vardir.
4. Herkesin çikarini korumak için sendika kurma veya
sendikaya üye olma hakki vardir.
Madde 24
Herkesin dinlenmeye, eglenmeye, özellikle çalisma
süresinin makul ölçüde sinirlandirilmasina ve belirli dönemlerde
ücretli izne çikmaya hakki vardir.
Madde 25
1. Herkesin kendisinin ve ailesinin saglik ve refahi için
beslenme, giyim, konut ve tibbi bakim hakki vardir. Herkes,
issizlik, hastalik, sakatlik, dulluk, yaslilik ve kendi iradesi
disindaki kosullardan dogan geçim sikintisi durumunda güvenlik
hakkina sahiptir.
2. Analarin ve çocuklarin özel bakim ve
yardim görme haklari vardir. Bütün çocuklar, evlilik içi veya
evlilik disi dogmus olsunlar, ayni sosyal güvenceden yararlanirlar.
Madde 26 1. Herkes egitim hakkina
sahiptir. Egitim, en azindan ilk ve temel egitim asamasinda
parasizdir. Ilkögretim zorunludur. Teknik ve mesleksel egitim
herkese açiktir. Yüksek ögretim, yeteneklerine göre herkese tam bir
esitlikle açik olmalidir.
2. Egitim insan kisiligini tam
gelistirmeye ve insan haklariyla temel özgürlüklere saygiyi
güçlendirmeye yönelik olmalidir. Egitim, bütün uluslar, irklar ve
dinsel topluluklar arasinda anlayis, hosgörü ve dostlugu özendirmeli
ve Birlesmis Milletler'in barisi koruma yolundaki çalismalarini
gelistirmelidir.
3. Çocuklara verilecek egitimin türünü
seçmek, öncelikle ana ve babanin hakkidir.
Madde
27 1. Herkes toplumun kültürel yasamina serbestçe
katilma, güzel sanatlardan yararlanma, bilimsel gelismeye katilma ve
bundan yararlanma hakkina sahiptir.
2. Herkesin yaraticisi
oldugu bilim, edebiyat ve sanat ürünlerinden dogan maddi ve manevi
çikarlarinin korunmasina hakki vardir.
Madde
28 Herkesin bu Bildirgede öngörülen hak ve
özgürlüklerin gerçeklesecegi bir toplumsal ve uluslar arasi düzene
hakki vardir.
Madde 29 1. Herkesin,
kisiliginin serbestçe ve tam gelismesine olanak veren topluma karsi
ödevleri vardir.
2. Herkes haklarini kullanirken ve
özgürlüklerinden yararlanirken, baskalarinin hak ve özgürlüklerinin
taninmasi ve bunlara saygi gösterilmesinin saglanmasi ve demokratik
bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel refahin
gereklerinin karsilanmasi amaciyla yalniz yasayla belirlenmis
sinirlamalara bagli olur.
3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir
kosulda Birlesmis Milletler'in amaç ve ilkelerine aykiri olarak
kullanilamaz.
Madde 30 Bu bildirgenin
hiçbir kurali, herhangi bir devlet, topluluk veya kisiye, burada
açiklanan hak ve özgürlüklerden herhangi birinin yok edilmesini
amaçlayan bir girisimde veya eylemde bulunma hakkini verir biçimde
yorumlanamaz
|